دادستان کیست؟ در دادسرا که بخشی از دادگستری به حساب می آید. به امور جزایی و گاهی نیز غیر جزایی رسیدگی می شود. در قانون وظایف دادسراها که مهم ترین آن رسیدگی به جرم است تعیین شد. اما چه کسانی در دادسراها این وظایف قانونی را انجام می دهند. در دادسراها نیز همچون دادگاه سلسله مراتب وجود دارد. که هرکدام از این مقامات با توجه به درجه شان وظایف اختیارات مختلفی دارند. یکی از مقامات مهم در دادسراها دادستان می باشد. در ادامه این مطلب به معرفی دادستان و وظایف آن ها می پردازیم.

دادستان کیست ؟

مدعی العموم یا همان دادستان به افرادی می گویند که در رأس دادسرا به عنوان رئیس این مرجع قضایی قرار دارند. با توجه به نام مدعی العموم درمی یابیم که دادستان ها به عنوان نمایندگان جامعه شناخته می شوند. به عبارت دیگر هنگامی که منافع، مصلحت و حقوق مردم جامعه درخطر باشد. دادستان موظف است برای حمایت از حقوق اجتماعی اقدامات قانونی را انجام بدهد.

تفاوت دادستان با قاضی در این است. که وظیفه دادستان تعقیب جرم می باشد و دادستان ها رئیس دادسرا هستند. درحالی که قاضی وظیفه دارد به پرونده ها رسیدگی نماید. و درنهایت با توجه به قانون حکم نهایی را برای یک پرونده صادر نماید. به عبارتی حکم قاضی به خصومت و دعوا خاتمه می دهد.

البته علاوه بر مسئولیت تعقیب جرم دادستان ها مسئول مجموعه ای که زیر نظر آن ها در دادسرا فعالیت دارند؛ نیز می باشند. بنابراین می توانیم بگوییم که اکثر مسئولیت های موجود در دادسراها توسط دادستان انجام می پذیرد. دادستان ها دارای مراتب مختلفی نیز می شوند که در ادامه به آن اشاره می کنیم.

مراتب مختلف دادستان ها

همان طور که گفتیم دادستان ها مراتب مختلفی دارند. که بر اساس آن به چند دسته تقسیم بندی می شوند. این دسته بندی به ترتیب شامل اول؛دادستان کل، دوم؛ دادستان شهرستان مرکز استان و سوم؛ دادستان شهرستان می شود. بر اساس این مرتبه بندی دادستان ها فعالیت های دادستان های زیرمجموعه خود نظارت دارند.

به این ترتیب دادستان شهرستان مرکز بر فعالیت های دادستان سایر شهرستان های استان نظارت دارد. و دادستان کل بر عملکرد دادستان شهرستان مرکز استان نظارت خواهد داشت. علاوه بر آن دادستان کل موظف است بر دادسرای عمومی و دادسرای انقلاب و دادسرای نظامی نیز نظارت داشته باشد.

وظایف دادستان چیست ؟

قبل تر توضیح دادیم که دادستان ها به عنوان رأس و رئیس دادسراها قرار دارند. و به عنوان مدعی العموم نماینده مردم اجتماع هستند. و منافع حقوق جامعه دفاع می نمایند. به عبارتی در صورت بروز جرم علیه منافع اجتماعی تعقیب این جرم به عهده دادستان قرار دارد. بنابراین بخشی از وظایف دادستان ها مربوط به فعالیت ها و وظایف قضایی آن ها می باشد.

اما از طرفی دادستان ها به عنوان رئیس دادسراها نسبت به افرادی که تحت نظارت آن ها فعالیت دارند نیز دارای وظایفی هستند. که این بخش از وظایف دادستان ها را وظایف اداری دادستان می نامیم. بنابراین می توانیم وظایف دادستان ها را به دودسته کلی وظایف قضایی و وظایف اداری تقسیم کنیم.

وظایف قضایی دادستان ها

مهم ترین بخش از وظایف یک دادستان به عنوان رئیس دادسرا وظایف قضایی او می باشد. وظایف قضایی دادسرا به چند دسته تقسیم می شود. که برخی از آن ها عبارت است از: وظیفه دادستان در برابر جرائم با جنبه عمومی، در برابر جرائم قابل گذشت، در برابر صدور کیفر خواست ، در تعیین تکلیف اشیای مورداستفاده در جرم، وظیفه دادستان برای حضور در دادگاه جهت محاکمه و وظایف دادستان در اجرای احکام کیفری.

جرائم با جنبه عمومی

دادستان ها در مواجهه با جرائم با جنبه عمومی این وظیفه و صلاحیت را دارند. که بدون نیاز به شاکی خصوصی، اعلام جرم و رسیدگی به پرونده های با جنبه عمومی را شروع نمایند. از جمله جرائم با جنبه عمومی می توانیم به جرم رابطه نامشروع یا بی حجابی در مکان عمومی اشاره کنیم.

مقصود از جرائم با جنبه عمومی این است که اگر یک جرم مثل بی حجابی در مکان عمومی اتفاق بیفتد. بدون اینکه شخصی از آن شکایت داشته باشد. یعنی بدون شکایت شاکی خصوصی دادستان به عنوان نماینده جامعه می تواند به این جرم رسیدگی کند. وظیفه داد ستان در رسیدگی و تعقیب جرائم با جنبه عمومی مهم ترین وظیفه قضایی او محسوب می شود.

جرائم قابل گذشت

دومین وظیفه قضایی دادستان ها وظیفه ایشان نسبت به جرائم قابل گذشت است. جرائم قابل گذشت برخلاف جرائم با جنبه عمومی صرفاً با شکایت شاکی خصوصی قابل پیگیری هستند. به عبارتی این جرائم تنها با طرح شکایت توسط فرد یا افرادی از جامعه قابلیت بررسی در دادگاه را دارد. دادستان ها در برابر جرائم قابل گذشت موظف هستند. پس از طرح شکایت توسط شاکی به موضوع جرم رسیدگی نمایند.

صدور کیفرخواست

سومین وظیفه قضایی دادستان مسئولیت وی در برابر صدور کیفرخواست می باشد. مقصود از صدور کیفرخواست این است. که پس از انجام مراحل مربوط به تعقیب جرم و تفهیم اتهام یعنی هنگامی که مجرم مشخص گشت. دادستان کیفرخواست صادر می نماید. که در این کیفرخواست جرم انجام شده و انتصاب این جرم به متهم یا مرتکب تعیین می گردد. سپس این کیفرخواست جهت رسیدگی مستند و مستدل به جرم به دادگاه ارسال می شود.

تعیین تکلیف ابزار جرم

هنگامی که یک جرم رخ می دهد احتمال دارد که در این جرم از اشیا و آلاتی استفاده شود. تعیین تکلیف این اشیا و وسایلی که جرم با استفاده از آن ها انجام شد. بر عهده دادستان می باشد. ضبط این وسایل، فروش و … به طور کلی تعیین عاقبت این ابزار جرم وظیفه داد ستان است.

حضور دادستان در دادگاه

دیگر وظیفه مهم قضایی یک دادستان حضور وی در دادگاه جهت رسیدگی به جرم و انجام محاکمه است. درواقع بدون حضور دادستان در جلسه دادگاه جلسه رسمیت نخواهد داشت. اگر داد ستان قادر به شرکت در جلسه دادگاه نبود. موظف است معاون یا یکی از دادیاران خود را به عنوان نماینده به جلسه محاکمه بفرستد.

اجرای احکام کیفری

گفتیم که دادستان ها به عنوان رأس دادسراها وظیفه تعقیب جرم، صدور کیفرخواست و ارسال آن به دادگاه سپس حضور در دادگاه برای آغاز محاکمه؛ را دارد. پس از اینکه دادگاه حکم خود را صادر نمود. 

وظایف اداری دادستان ها

ما به طور کلی وظایف دادستان ها را به دودسته وظایف قضایی و وظایف اداری تقسیم کردیم. و مقصود از وظایف اداری دادستان ها آن دسته از مسئولیت های داد ستان است. که به عنوان رأس دادسرا نسبت به افرادی که تحت نظر او فعالیت دارند دارد. وظایف اداری دادستان ها به دودسته نظارت بر اعمال ضابطان و امور حسبی تقسیم می شود.

وظیفه نظارت بر اعمال ضابطان دادسرا

اولین و مهم ترین وظیفه اداری یک داد ستان نظارت بر اعمال ضابطان دادسرا است. دادستان ها به عنوان روسای دادسرا افرادی را تحت نظر خود در مجموعه دادسرا دارند. که فعالیت های متنوعی را انجام می دهند. این افراد تحت عنوان ضابطان دادسرا شامل معاونین داد ستان، دادیارها و بازپرس ها می شوند. بنابراین داد ستان موظف است که بر فعالیت ضابطان دادسرا نظارت داشته باشد. ضابطان مشغول در دادسراها توسط دادستان ها مورد آموزش قرار می گیرند.

وظیفه رسیدگی به امور حسبی

حقوق افراد صغیر مجنون و غایب مفقودالاثر را در اصطلاح حقوقی امور حسبی می نامند. دومین وظیفه اداری دادستان ها رسیدگی و حفظ حقوق این افراد می باشد. جهت رسیدگی به حقوق و امور مربوط به این افراد یک نهاد در دادسراها تحت عنوان واحد امور سرپرستی مهجوران قرار دارد. واحد امور سرپرستی مهجوران زیر نظر دادستان ها مدیریت می گردد. و در حوزه امور حسبی فعالیت های لازم را انجام می دهد.

سؤالات متداول